Çayönü Tepesi Kazı Çalışmalarına Sponsorluk

İlklerin Yeri: Çayönü Tepesi

Güneydoğu Anadolu Bölgesi'ndeki bir dağ eşiği ovasında, bugünkü Diyarbakır ili Ergani ilçesinin 7 km güneybatısında, Hilar köyü yakınlarında yer alan Çayönü Tepesi; Anadolu, Levant, Mezopotamya ve Zagros bölgeleri içinde Çanak Çömleksiz Neolitik A'dan (MÖ 10.000) Çanak Çömlekli Neolitik Dönemin ilk yarısına kadar (MÖ 6000) yaklaşık 4000 yıl kesintisiz olarak iskân edilmiş yegâne yerleşmedir.

1964 yılında kazı çalışmalarına başlanan Çayönü Tepesi, Güneydoğu Anadolu Bölgesi'ndeki ilk arkeolojik kazı yapılan yerleşmedir. 1992 yılında zorunlu olarak ara verilen Çayönü'ndeki bilimsel çalışmalar, 2015 yılından itibaren Çayönü Tepesi Kazı, Çevre Düzenlemesi ve Araştırmaları Projesi adı altında yeniden başlamış ve devam etmektedir.

Fırat ve Dicle havzalarının birbirine en yaklaştığı bir coğrafyada ve doğal geçitlerin yakınlarındaki konumuyla Çayönü, her iki havza ve çevresiyle farklı yollardan kültürel etkileşim içinde olmuştur. Nitekim Yakındoğu ülkelerindeki çok sayıda kazı çalışmasından elde edilen verilerle karşılaştırıldığında, MÖ 10.000'lerden itibaren kesintisiz tabakalanma gösteren yegâne Neolitik yerleşme olan Çayönü, aynı zamanda birçok "ilk"in saptandığı yerleşim özelliğini de taşımaktadır.

Tahıl ve mercimek, nohut gibi baklagillerin tarımına geçiş süreci; ilk metalürji (bakırın ısıtılarak veya soğuk dövülüp biçimlendirilmesi); ilk keten dokuma, hasır ve sepetçilik, dericilik ile çanak çömlek üretimi süreci; malakit, çeşitli taşlar ile sedeften takı ve kakma işçiliği bu "ilkler"den bazılarıdır.

Kirecin söndürülerek mimaride kullanımının zirve noktası Terrazzo döşemeli yapıdır; ki Çayönü'ndeki bu yapı, sadece Yakındoğu'da değil dünyada tektir — tıpkı "mezar ev" Kafataslı Yapı gibi.

Kısaca Çayönü Tepesi Neolitik yerleşmesi; Fırat ve Dicle kültürlerinin ortak buluşma noktasında, Neolitiğin gelişim süreçlerini en iyi yansıtan Yakındoğu Neolitiğinin anahtar yerleşmesidir.

Aris Madencilik A.Ş.'nin de sponsor olduğu Çayönü Tepesi kazı çalışmaları devam etmektedir.